Een pragmatische oplossing voor de kredietcrisis in Nederland

Hoe kunnen we voorkomen dat de rekening van de huidige kredietcrisis eenzijdig bij de komende generaties wordt gelegd? Door een vrijwillige koppeling te maken tussen het herberekenen van toekomstige pensioenverplichtingen en nog op te bouwen, door de pensioenfondsen gefinancierde bankenfondsen voor minder liquide bezittingen van banken. Met een dergelijke oplossing bevestigt Nederland haar unieke positie in Europa als pensioenland bij uitstek en krijgt de Nederlandse bankensector, en daarmee de economie als geheel, de noodzakelijke impuls voor een versneld herstel.

door Albert Röell, voorzitter Raad van Bestuur

KAS BANK CEO Albert Roell

De kredietcrisis tast zowel de vermogenspositie van banken als de vermogens van de Nederlandse pensioenfondsen aan. Banken kampen met illiquide bezittingen op hun balans, de pensioenfondsen zien de waarde van hun beleggingen sterk teruglopen door de verslechterde beleggingsmarkt en de economische recessie waarin Nederland (en Europa) verkeert. De pensioenfondsen lopen daarnaast een aanvullend risico van geldontwaarding over het bijeen gespaarde collectieve vermogen als de inflatie in Europa weer aanwakkert. Dat gevaar is niet denkbeeldig nu de centrale banken de geldpers hebben aangezet om de crisis te bezweren. Nederland schiet zich bovendien in haar eigen voet door de strenge wetgeving voor de herstelplannen van de pensioenfondsen als de dekkingsgraad beneden de 105 procent komt. Door de verplichting om de effectenportefeuille conservatief te herstructureren ontstaat op de langere termijn namelijk eerder een negatief dan een positief effect op de vermogenspositie van de pensioenfondsen. Toekomstige generaties betalen dan de rekening van de huidige kredietcrisis in de vorm van langer doorwerken, overslaan van indexatie en verhoging van de premielast voor bedrijven en medewerkers. Zij hebben er dan ook alle belang bij dat de beleggingsmarkt en de kredietmarkt zich zo snel mogelijk herstellen.

De unieke positie van Nederland als pensioenland bij uitstek biedt echter een uitgelezen mogelijkheid voor een pragmatische en toekomstbestendige oplossing van de kredietcrisis.

Zet de pensioenvermogens aan het ‘werk’ door een deel van het collectieve vermogen van Є 600 miljard te investeren in ‘bankenfondsen’. In deze fondsen worden de illiquide beleggingen van de banken ondergebracht, zodat ze van de balansen gehaald kunnen worden. De banken kunnen dan weer hun rol van kredietverstrekker aan het bedrijfsleven gaan vervullen. Als de economie weer aantrekt, stijgt ook de waarde van deze beleggingen en levert de investering voldoende rendement op. De overheid kan een bijdrage leveren door de huidige strenge wetgeving ten aanzien van de herstelplannen van pensioenfondsen en de pensioenvermogens te herzien.

Een dergelijke samenwerking tussen overheid, banken en pensioenfondsen biedt ongekende mogelijkheden om de Nederlandse bankensector er weer bovenop te helpen en de pensioenvermogens tegen uitholling door een oplopende inflatie te beschermen.

Eén: herzie de spelregels rondom de berekening van de toekomstige verplichtingen van pensioenfondsen met reële uitgangspunten
De huidige wetgeving maakt het voor pensioenfondsen moeilijk om het inflatierisico op te vangen en de dekkingsgraad weer op het minimaal vereiste niveau van 105 procent te brengen. Vanwege de zogenaamde matching van hun toekomstige verplichtingen en hun huidige bezittingen worden zij onder de huidige regels namelijk gedwongen om meer te gaan beleggen in langjarige staatsleningen met relatief weinig risico, maar ook een navenant laag rendement. Ook zullen zij hun aandelenbeleggingen en eventuele nieuwe investeringen in bedrijven gaan liquideren ten gunste van langjarig staatspapier.

Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) zou haar beleid ten aanzien van de discontovoet van toekomstige pensioenverplichtingen daarom kunnen herijken op basis van een meerjarig voortschrijdend gemiddelde in plaats van de rentestand per ultimo jaareinde. Daarmee komt voor een groot deel van de pensioenfondsen de dekkingsgraad structureel boven de 105 procent en zijn geen extra maatregelen meer nodig vanwege boekhoudkundige uitgangspunten. Een maatregel als hier voorgesteld kan Nederland zonder Europese ruggespraak nemen en snel worden geïmplementeerd.




Twee: Voor herstel van het vertrouwen is het noodzakelijk dat de balansen van de banken worden geschoond en de interbancaire liquiditeit gezekerd
Illiquide beleggingen moeten zoveel mogelijk van de balansen van de banken verdwijnen. Als de balansen zijn geschoond, verdwijnt het gebrek aan onderling vertrouwen en kunnen de banken weer hun kerntaak ter hand nemen: kredietverstrekking aan de consument en het bedrijfsleven.

In de private sector zijn de Nederlandse pensioenfondsen qua omvang en beleggingshorizon als enige in staat om de minder liquide bezittingen van banken over te nemen. Als zij een klein deel van het totaal bijeen gespaarde pensioenvermogen van 600 miljard, bijvoorbeeld 5 procent, bestemmen voor de minder liquide leningen van banken ontstaan ‘bankenfondsen’ met voldoende omvang om de Nederlandse financiële sector effectief te kunnen helpen. De overheid zou dan eveneens aanvullende financiering beschikbaar moeten stellen, bijvoorbeeld vanuit het bestaande liquiditeitsfonds van 200 miljard euro.

Een bankenfonds biedt alle partijen voordelen
De pensioenfondsen (en eventueel ook de verzekeraars om oneerlijke concurrentie te voorkomen) verwerven via het fonds bezittingen waarvan met redelijke zekerheid verwacht kan worden dat de waarde ervan fors zal toenemen zodra de liquiditeit en het vertrouwen van de markt zijn hersteld. DNB zou de aantrekkelijkheid van deze investering kunnen verhogen door het solvabiliteitsbeslag op nul te stellen. Als de kredietverlening, en daarmee de economie, weer op gang komt vermindert bovendien het gevaar dat de beleggingen van pensioenfondsen in de overige sectoren van de Nederlandse economie op termijn sterk in waarde verminderen.

De banken worden verlost van hun minder liquide leningen, die zwaar wegen voor de berekening van de solvabiliteit, en kunnen zich weer gaan richten op kredietverstrekking aan het bedrijfsleven.

De Nederlandse Staat verkeert niet langer in de frontlinie bij het op gang houden en brengen van de kredietverlening. Deze rol wordt immers overgenomen door de bankenfondsen en de daarachter opererende pensioenfondsen. Maar als mede-financier kan zij wel voorwaarden stellen en op hoofdlijnen de regie bewaren. Bovendien blijft Nederland gespaard voor eventuele kritiek vanuit Brussel over staatsteun of onvoldoende neutraliteit en blijft de kredietwaardigheid van de overheid volledig gegarandeerd. De overheid kan zo haar rol als regelgever en scheidsrechter beter spelen terwijl de markt op gecontroleerde wijze haar werk doet. Bijkomend voordeel is dat wordt voorkomen dat particuliere investeerders onnodig profiteren van de ondersteunende financiering door de Nederlandse Staat. Pensioenfondsen zijn immers gereguleerde partijen die onder uitstekende controle staan en zich op geen enkele manier schuldig maken aan zelfverrijking.

Voor de toekomstige generaties worden de bijeen gespaarde pensioenvermogens beschermd tegen het gevaar van oplopende inflatie, en waar mogelijk uitgebouwd, door inflatiebestendige beleggingen. Daarmee behoudt Nederland haar lang gekoesterde en unieke pensioenstelsel binnen Europa.

Slotoverweging
De huidige crisis biedt een unieke kans om onze sterkte op pensioengebied om te zetten in klinkende munt. De voorgestelde bundeling van krachten tussen pensioensector, bancaire sector en overheid is uniek in Europa en versterkt de positie van Nederland als financieel (kennis)centrum daadwerkelijk. Door de bankensector te ontlasten van haar illiquide beleggingen ontstaat een duidelijke win-win situatie, die de gehele Nederlandse economie ten goede komt. Het stelt de pensioensector bovendien in staat haar rendement te maximaliseren zonder hiervoor aanzienlijk extra risico te lopen. In de meeste gevallen zullen de pensioenaanspraken in stand kunnen blijven zonder aanvullende lastenverzwaring of uitstel van indexering. Daarmee wordt internationaal een solide visitekaartje afgegeven.

Amsterdam, juni 2009

Albert Röell
Voorzitter Raad van Bestuur KAS BANK N.V.



Open hier een uitgebreide versie van het artikel Een pragmatische oplossing voor de kredietcrisis als PDF om te printen of lokaal op te slaan.